وبلاگ
حس های چندگانه زنبور عسل
زنبور عسل حس های متعددی دارد که عبارتند از:
1) حس بینایی،
2) حس بویایی،
3) حس چشایی،
4) حس گرماسنجی،
5) حس وقت شناسی،
6) حس شنوایی
7) و حس لامسه
1ـ حس بینایی:
بینایی زنبور عسل به وسیله پنج عدد چشم تأمین می گردد. دو چشم مرکب در دو طرف سر و سه چشم ساده و بسیار ریز که بین دو چشم مرکب و در وسط پیشانی قرار دارند. ساختمان این سه چشم بسیار ساده و ابتدایی است. این چشم ها حداکثر قادرند به زنبور بفهمانند که نور از کدام سمت می آید و یا خورشید در کدام سمت قرار دارد.
اما کار اصلی بینایی به عهده دو چشم مرکب است. هر چشم ملکه و کارگر از 5000 و زنبور نر از 10000 چشم منفرد تشکیل شده است. هر یک از این چشم ها را یک چشم ساده و مجموعۀ آن را یک چشم مرکب می نامند. هر چشم ساده به تنهایی مثل دوربین فیلم برداری، قادر است فقط مقدار بسیار کوچکی ازمحیط خود را ضبط و تجسم نماید، ولی همۀ چشم ها با هم محیط های کوچک را موزاییک وار در مغز زنبور کنار هم گذاشته و وی را قادر به دیدن یک محیط نسبتاً وسیع می نمایند.
قدرت دید زنبور عسل بسیار بد است و مثل انسانی که خیلی نزدیک بین بوده و عینک را از روی چشم ها برداشته باشد، اجسام را می بیند. بنابراین قدرت بینایی انسان خیلی قوی تر و بهتر از قدرت دید چشم های زنبور عسل است. به طور کلی چشم های انسان اجسام را حدود هشتاد بار دقیق تر از چشم های زنبور عسل می بیند.
چشم های زنبور عسل قادر به تشخیص انواع رنگ ها ـ که چشم های ما آن ها را می بیند ـ نیست. اما طیفی دیگر از رنگ ها را تشخیص می دهد که چشم های ما قادر به دیدنشان نیستند. مثلاً زنبور عسل قادر نیست رنگ قرمز را تشخیص دهد، حال آنکه انسان به راحتی آن را می بیند؛ اما رنگ های ماوراء بنفش که برای انسان فقط یک رنگ خیالی است و چشم هایش قدرت دید و جذب آن را ندارد، برای زنبور عسل یک رنگ و یا حتی یک سلسله از رنگ ها دیدنی است.
رنگ هایی که که چشم های زنبور عسل قادر به تشخیص آن هاست عبارت اند از: نارنجی، زرد، سبز، سبز آبی، آبی، آبی بنفش و ماوراء بنفش . زنبور از بین این رنگ ها نارنجی ، زرد و سبز را به زحمت از یکدیگر می تواند تشخیص دهد. بر عکس ماوراء بنفش را خیلی راحت تر از همۀ رنگ ها تمییز می دهد. از بین گل ها، گل های به رنگ آبی و زرد باری زنبور عسل خیلی واضح بوده و او را جذب می کنند، در صورتی که زنبور به گل های قرمز رنگ توجهی ندارد و رویشان نمی نشیند.
گل شبدر اگرچه به چشم ما قرمز است، در حقیقت مخلوطی است از رنگ های قرمز و آبی، چشم های ما رنگ قرمز و چشم های زنبور عسل رنگ آبی را جذب می کند. بدین ترتیب ما این گل را قرمز زنبور عسل آن را آبی می بیند. همین طور اگر گفته شود که زنبور عسل تعداد زیادی از گل های سفید رنگ را رنگی می بیند و تعجب نکنید. دنیای رنگی ما با دنیای رنگی زنبور عسل به کلی متفاوت است.
2ـ حس بویایی:
بوییدن به عهدۀ شاخک های زنبور عسل است. قسمت اصلی هر شاخک از هشت قطعه متصل به هم درست شده است. در زیر میکروسکوپ در روی هر قطعه تعدادی برآمدگی و فرورفتگی دیده می شود که زیر هر کدام اعصابی وجود دارد که کار بوییدن را انجام می دهند.
زنبور عسل علاوه بر بوهای خوب و دلپسند بوهای بد و متعفن را نیز تشخیص می دهد، برای مثال هر گاه در محلی بدن حیوان مرده ای در حال گندیدگی باشد و بوی تعفن آن در فضا باشد از آن منطقه عبور نمی کند.

3ـ حس چشایی:
غذایی زنبور عسل ، بسیار محدود است و تنها از شهد و گردۀ گل استفاده می کند. حس چشایی زنبور عسل طوری است که مثل انسان قادر به تشخیص مژه های ترش، شیرین و تلخ وشور است، اما حس چشایی زنبور ضعیف تر ا انسان است.
4ـ گرماسنجی:
این حس در زنبورعسل بسیار قوی و دقیق کار می کند و در مقایسه با انسان بسیار دقیق و حساس است. برای مثال بدن انسان نمی تواند تغییرات درجه را حس کند، ولی زنبور می تواند تا 0/2 درجۀ سانتیگراد را دقیقاً تشخیص دهد. حشره با این سیستم می تواند به راحتی دمای کندو را تنظیم و به وظیفه خویش عمل کند.
5ـ حس وقت شناسی:
زنبور ها وقت شناس اند، از ساعات روز اطلاع دقیق دارند و فعالیت های خود را مطابق آن برنامه ریزی می کنند. وجود خورشید و طرف قرار گرفتن آن در آسمان به زنبور هیچ کمکی نمی کند، پس این ساعت باید در بدن زنبور عسل به صورت یک حس غریزی باشد؛ زیرا در زندگی وی اثرات مهمی دارد چون اولاً، گیاهانی وجود دارند که گل هایشان در ساعات معینی از روز باز و در بقیه ساعات بسته اند. زنبور ها با استفاده از حس زمان شناسی، در ساعاتی که این گل ها بازند، به سمتشان پرواز می کنند و ساعاتی که باز نیستند کاری به این گل ها ندارند؛ در نتیجه انرژی هایشان را هدر نمی دهند. ثانیاً ، بعضی از گل هستند که در ساعات به خصوصی از روز بیشترین مقدار شهد را ترشح می کنند. زنبور با دانستن این ساعات به کمک حس وقت شناسی خود زمانی به سمت آن ها پرواز می کند که بتواند بیشترین مقدار شهد را در کوتاه ترین زمان با خود به کندو ببرد.

6ـ حسن شنوایی:
زنبور عسل مثل انسان گوش ندارد. این حشره به سبب ظرافت دست و پایش، امواج لرزشی را حس کرده و اکنش نشان می دهد. زنبورها فقط طول امواج خیلی بلند را دریافت می کنند و در مقابل آن واکنش نشان می دهند . زنبورها زمانی می توانند امواج صدا را تشخیص دهند که محل تولید صدا به شاخک هایشان بسیار نزدیک باشد.

7ـ حس لامسه:
وظیفۀ لمس کردن درزنبور عسل به عهده شاخک هاست. روی هر یک از شاخک ها برجستگی ها و فرورفتگی هایی وجود دارد که مملو ازموهای بسیار ریزی است که کارشان لمس کردن اجسام است.
در واقع حس بویایی و لامسه زنبور عسل به طور مشترک عمل می کنند، یعنی زنبور عسل با حس کردن وبوییدن می تواند شکل را هم تشخیص دهد. به همین دلیل زنبور می تواند در داخل کندوی تاریک و در لابلای قاب های و شان ها، محتویات هر یک از سلول های مومی را تشخیص دهد و بفهمد که داخل هر یک از سلول ها تخم وجود دارد یا لارو و حتی تشخیص دهد که بزرگی لاروها چه اندازه است، تا در صورت لزوم غذای مورد احتیاج همان سن از لاروها را در اختیارشان بگذارد؛ زیرای غذای لاروهای جوان و مسن با هم متفاوت است.