مزاج بلغم چیست؟

طب سنتی ایرانی، بر پایهی شناخت دقیق مزاجها بنا شده است و یکی از چهار مزاج اصلی در این
سیستم، مزاج بلغم است. درک درست مزاج بلغم، نه تنها به درک بهتر بدن و ذهن کمک
میکند، بلکه میتواند در اصالح سبک زندگی و تغذیهی روزانه نقش مؤثری داشته باشد. در این
مقاله، به شکلی علمی، روان و قابل فهم، به معرفی کامل مزاج بلغم، نشانهها، ویژگیها و
راههای متعادل کردن آن میپردازیم. بلغم، خلطی است که نقش محوری در حفظ رطوبت و
اعتدال دمای بدن دارد، اما خروج آن از حالت تعادل میتواند منجر به مشکالت متعددی شود.

تعریف مزاج بلغم

مزاج بلغم از سردی و تری ساخته شده و عنصر اصلی مؤثر در آن آب است. این مزاج دارای
خاصیت سردی )برودت( و تری )رطوبت( میباشد. بنابراین افرادی که دارای این مزاج هستند
معموالً دارای ویژگیهای جسمی و روانی مرتبط با سردی و تریاند؛ ذهن آرام، بدن سرد، و تمایل
به خواب زیاد از جمله خصوصیات عمومی این افراد است.
در طب سنتی، بلغم یکی از اخالط چهارگانهی بدن )دم، صفرا، سودا و بلغم( است که نقش
مهمی در تنظیم دما، رطوبت و عملکرد طبیعی اندامها دارد. این خلط در فصول سرد سال و
ساعات اولیه صبح و شب افزایش مییابد. عملکرد اصلی بلغم، روانسازی مفاصل، حفظ رطوبت
اعضای بدن و تغذیه بافتهای سردتر است

ویژگیهای جسمی افراد با مزاج بلغم

افراد بلغمیمزاج معموالً دارای ویژگیهای جسمانی مشخصی هستند که آنها را از سایر مزاجها
متمایز میکند. اعتدال این خلط، فردی سالم، متعادل و مقاوم در برابر بیماریهای عفونی ایجاد
میکند، اما غلبه آن مشکلساز است:
پوست نرم، سفید، لطیف، و سرد به لمس دارند. این پوستها معموالً پوست و مو: منافذ
باز کمی دارند و دیرتر چروک میشوند. موهایشان غالباً نرم، نازک، پرپشت، و روشن
)خاکستری یا بلوند( است.
بدنشان نسبتاً بدن و اندام: درشتتر، پرگوشت و متناسب است، اما آمادگی بیشتری برای
افزایش وزن و ذخیرهی چربی دارند. اندامها معموالً سست و نرم هستند.
این افراد معموالً احساس سرما: از هوای سرد گریزان و عاشق گرما و آفتاباند. همیشه
نیاز به پوشیدن لباس گرمتر نسبت به دیگران دارند.
معموالً اشتها و گوارش: اشتهای متوسط یا کم دارند، اما هضم غذا در آنها کندتر انجام
میشود و ممکن است بعد از غذا احساس سنگینی کنند.
خواب: خواب زیاد و سنگین یکی از ویژگیهای بارز افراد بلغمی است؛ آنها به راحتی به
خواب میروند و دیر از خواب بیدار میشوند.
رطوبت بدن: بدنشان رطوبت باالیی دارد و ممکن است احساس سنگینی و کرختی داشته
باشند. غلبه بلغم میتواند منجر به ترشحات زیاد )بینی، سینه( شود.
ضربان قلب: نبض آنها معموالً کند، نرم و ضعیف است.

ویژگیهای روحی و روانی مزاج بلغم
ویژگیهای مزاج بلغم فقط در جسم محدود نمیماند و حاالت روحی و روانی آنها را نیز تحت
تأثیر قرار میدهد. خلط بلغم به دلیل ماهیت سرد و تر خود، عامل آرامش و ثبات ذهنی است:
اخالق و رفتار: آرام، صبور، مهربان، و محتاط هستند. آنها اغلب خوشبرخورد بوده و از
درگیری اجتناب میکنند. کمتر عصبی میشوند و در تصمیمگیری معموالً وقت بیشتری
صرف میکنند )تردید(.
حافظه و ذهن: حافظه کوتاهمدتشان ضعیفتر از مزاجهای گرم است، یعنی ممکن است
موارد جدید را به کندی یاد بگیرند، اما در کارهای تکراری و تثبیتشده دقت خوبی دارند و
وفادار به آموختهها هستند.
احساسات: گرایش به احساسات مالیم دارند، کمتر هیجانزده میشوند و آرامش روانی
باالیی دارند. این افراد معموالً دیر عصبانی میشوند، اما اگر عصبانی شوند، مدت طوالنی
خشم در درونشان باقی میماند.
میل به کار: تمایل کمتری به فعالیتهای پرانرژی و پرتحرک دارند و بیشتر متمایل به
استراحت و سکون هستند.

ویژگیهای روحی و روانی مزاج بلغم
ویژگیهای مزاج بلغم فقط در جسم محدود نمیماند و حاالت روحی و روانی آنها را نیز تحت
تأثیر قرار میدهد. خلط بلغم به دلیل ماهیت سرد و تر خود، عامل آرامش و ثبات ذهنی است:
اخالق و رفتار: آرام، صبور، مهربان، و محتاط هستند. آنها اغلب خوشبرخورد بوده و از
درگیری اجتناب میکنند. کمتر عصبی میشوند و در تصمیمگیری معموالً وقت بیشتری
صرف میکنند )تردید(.
حافظه و ذهن: حافظه کوتاهمدتشان ضعیفتر از مزاجهای گرم است، یعنی ممکن است
موارد جدید را به کندی یاد بگیرند، اما در کارهای تکراری و تثبیتشده دقت خوبی دارند و
وفادار به آموختهها هستند.
احساسات: گرایش به احساسات مالیم دارند، کمتر هیجانزده میشوند و آرامش روانی
باالیی دارند. این افراد معموالً دیر عصبانی میشوند، اما اگر عصبانی شوند، مدت طوالنی
خشم در درونشان باقی میماند.
میل به کار: تمایل کمتری به فعالیتهای پرانرژی و پرتحرک دارند و بیشتر متمایل به
استراحت و سکون هستند.

خوراکیهای مناسب برای مزاج بلغم

افراد بلغمی باید از غذاهایی استفاده کنند که گرم و خشک هستند تا بتوانند سردی و رطوبت
بدن خود را تعدیل کرده و هضم را تقویت کنند. هدف اصلی در رژیم غذایی بلغمی، ایجاد گرما و
خشکی معتدل در دستگاه گوارش است.
غذاهای مفید )گرم و خشک(: * پروتئینها: گوشت گوسفند )مفیدترین گوشت(، کبک،
بلدرچین، شتر و مرغ )بهتر است با مصلح مصرف شود(. * ادویهجات گرم: زنجبیل، دارچین،
فلفل سیاه، فلفل قرمز، زردچوبه، میخک، هل، و زعفران )تقویتکننده اصلی حرارت بدن(. *
غالت: جو )با مصلح(، کمی گندم. باید مصرف برنج محدود و با ادویه گرم باشد. * خشکبار و
دانهها: ارده، کنجد، بادام شیرین، گردو، پسته )کممصرف(، و عسل )به عنوان شیرینکننده
اصلی(. * سبزیجات: سیر، پیاز، کرفس، شلغم، کلم )پخته شده(، و سبزیجات معطر )مانند
نعناع و ریحان(. * میوهها: میوههای شیرین و خشک مانند سیب )پخته شده(، گالبی، و
میوههایی که کمی ترش یا شیرین مایل به گرمی هستند. * نوشیدنیها: دمنوشهای گرم مثل
بابونه، آویشن، دارچین، زنجبیل، و دمنوش بهارنارنج.
غذاهای مضر )سرد و تر(: * لبنیات: ماست، شیر پرچرب، دوغ، پنیر )بسیار مضر هستند و باید با
مصلح مصرف شوند(. * میوهها: خیار، هندوانه، خربزه، کاهو، آلو، و مرکبات ترش. * غالت:
مصرف زیاد برنج )که میل ترکیبی به بلغم دارد( و نانهای سفید. * ماهی: ماهیهای آبهای
سرد )بیشتر انواع ماهیهای پرورشی و آب شیرین به دلیل رطوبت زیاد(. * سایر: آب یخ،
غذاهای سرخ شده با روغنهای غیرطبیعی، و سس مایونز.

راهکارهای اصالح و درمان مزاج بلغم

۱ تغذیه (گرم کردن بدن)

۲ ورزش و تحرک (ایجاد خشکی و گرما)

۳ سبک زندگی (افزایش نشاط و گرما)

و در پایان میتوان گفت:(( مزاج بلغم جزء مزاجهای سرد و تر است که با عنصر آب ارتباط مستقیم دارد. شناخت
خصوصیاتی چون خواب زیاد، سردی بدن، آرامش روانی نسبی و کندی متابولیسم، کمک میکند
افراد بلغمی بتوانند با انتخابهای درست تغذیهای و سبک زندگی، بدن خود را در تعادل نگه
دارند. استفاده از خوراکیهای گرم و خشک، تحرک کافی برای جلوگیری از رکود رطوبت، پرهیز از
سرما و حفظ نشاط روحی، سه ستون اصلی تعادل مزاج بلغم هستند. اگر به سالمت طبیعی
خود اهمیت میدهید، شناخت مزاجتان اولین گام برای زندگی سالم، پرانرژی و هماهنگ با
طبیعت است))